PROSPERO'ya Sistematik Derleme Nasıl Kaydedilir? Adım Adım

Sistematik derlemenizi yazmaya başlamadan önce PROSPERO'ya kayıt yaptırmak artık bir tercih değil; yüksek etkili dergilerin büyük çoğunluğu için zorunluluktur. Peki bu süreç nasıl işler?

PROSPERO Nedir ve Neden Gereklidir?

PROSPERO (International Prospective Register of Systematic Reviews), York Üniversitesi bünyesinde yürütülen ücretsiz bir veri tabanıdır. 2011'den bu yana 200.000'i aşkın sistematik derleme kaydı içermektedir.

PROSPERO kaydının iki temel işlevi vardır:

Özgünlük belgesi: Başka birinin aynı soruyu aynı anda cevaplamadığını gösterir. Dergiye gönderdiğinizde "bu konu zaten çalışılmış" itirazının önüne geçer.

Metodolojik şeffaflık: Analizi yaptıktan sonra metodoloji değiştirilemiyor olması; yani sonuçlara bakarak yöntem seçilmemesi; bilimsel güvenilirliği artırır.

Ne Zaman Kayıt Yapılmalı?

Literatür taramasına başlamadan önce. İdeal olarak PICO sorusu netleştikten hemen sonra.

Tarama yapıldıktan, hatta bazı çalışmalara baktıktan sonra yapılan kayıt kabul edilmez; ya da editorler tarafından güvenilmez bulunur.

Adım Adım PROSPERO Kaydı

1. Hesap oluşturun

prospero.york.ac.uk → Register → E-posta ve kurum bilgileriyle hesap açın.

2. Yeni kayıt başlatın

"Start a new review" → Sistematik derleme türünü seçin (Intervention, Diagnostic, Prevalence vs.)

3. Temel bilgileri doldurun

Review title: Net ve bilgilendirici olmalı. Örn: "Artificial Intelligence in Knee Osteoarthritis Diagnosis: A Systematic Review"

Review question: PICO formatında tek cümle. Örn: "In adult patients with knee osteoarthritis (P), does AI-based diagnosis (I) compared to radiologist assessment (C) improve diagnostic accuracy (O)?"

Condition or domain being studied: ICD kodları kullanılabilir.

Participants: Dahil edilecek popülasyon özellikleri

Intervention(s): Müdahale(ler) ve karşılaştırma

Main outcome(s): Birincil çıktı/lar

4. Metodoloji bölümü

Searches: Hangi veri tabanları taranacak? Zaman kısıtı var mı? Dil kısıtı?

Study designs: Hangi çalışma tasarımları dahil edilecek?

Data extraction: Kim yapacak? Çakışmalar nasıl çözülecek?

Risk of bias: Hangi araç kullanılacak? (RoB 2, NOS, QUADAS-2 vb.)

Data synthesis: Meta-analiz yapılacak mı? Hangi yazılım? Heterojenlik nasıl değerlendirilecek?

5. Ekip bilgileri

Tüm araştırmacıların adı ve kurumu. İkinci araştırmacı olmadan kayıt yapılabilir ama dergi iki bağımsız tarama isteyebilir.

6. Kaydedin ve ID alın

Kayıt tamamlandığında size CRD42024XXXXXXX formatında bir ID verilir. Bu ID makaleye mutlaka yazılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

"Başlayalım sonra kaydederiz": Kabul edilmez. Kayıt prospektif olmalı.

PICO sorusunu muğlak bırakmak: Vague PICO → vague dahil etme kriterleri → zayıf derleme.

Metodoloji bölümünü boş geçmek: "To be confirmed" yazıp geçmek en yaygın hata. Mümkün olduğunca detaylı doldurun.

Yanlış derleme türü seçimi: Intervention review ile diagnostic review farklı. Seçim, kalite değerlendirme aracını belirler.

PROSPERO kaydı dahil sistematik derleme metodolojisi desteği için ücretsiz görüşme talep edin.

---