İki farklı ölçüm cihazının birbirinin yerine kullanılabilir olup olmadığını test etmek istiyorsunuz. Ya da yeni geliştirdiğiniz AI modelinin uzman ölçümüyle uyumunu kanıtlamanız gerekiyor. Bu durumda korelasyon analizi değil, Bland-Altman analizi yapmanız gerekir.
Neden Korelasyon Yeterli Değil?
"İki yöntem arasında r=0.95 korelasyon var, dolayısıyla birbirinin yerine kullanılabilir"; bu yaygın bir yanılgıdır.
Korelasyon iki yöntemin birlikte değişip değişmediğini gösterir, aralarındaki gerçek farkı göstermez. Sistematik hata (bias) olsa bile korelasyon yüksek çıkabilir. Bland-Altman ise yöntemler arasındaki farkları doğrudan inceler.
Bland-Altman Grafiği Nasıl Oluşturulur?
Her katılımcı için iki ölçüm yapılır. Hesaplamalar:
- X ekseni: İki ölçümün ortalaması [(Yöntem1 + Yöntem2) / 2]
- Y ekseni: İki ölçüm arasındaki fark [Yöntem1 - Yöntem2]
Grafik üç yatay çizgi içerir:
Bias (Ortalama fark): Yöntemler arasındaki sistematik hatanın göstergesi. Sıfıra yakın olması beklenir. Sıfırdan anlamlı derecede farklıysa bir yöntem diğerini sistematik olarak aşıyor veya eksik ölçüyor demektir.
Üst limit (Upper Limit of Agreement): Bias + 1.96 × SD
Alt limit (Lower Limit of Agreement): Bias - 1.96 × SD
Bu iki limit arasında ölçümlerin %95'inin kalması beklenir.
Nasıl Yorumlanır?
Adım 1: Bias'ı değerlendirin
Ortalama fark klinik açıdan anlamlı mı? Statisti olarak anlamlı olmasa bile klinik olarak 5 mmHg'lık sistematik hata kabul edilemez olabilir.
Adım 2: Limits of agreement'ı değerlendirin
Uyum sınırları klinik olarak kabul edilebilir mi? Bu soruya yanıt klinisyen verir, istatistikçi değil. "Bu kadar fark klinik pratikte önemli mi?" sorusunu araştırmacı önceden tanımlamalıdır.
Adım 3: Eğilim var mı?
Farklılıklar ölçümün büyüklüğüne göre sistematik olarak artıyor mu? Grafikteki noktalar yatay bir bant oluşturması yerine bir eğim gösteriyorsa bu sorun vardır.
Adım 4: Dışa vuran değerler
Sınırların dışına çıkan noktalar var mı? Bunlar potansiyel aykırı değer veya belirli hasta gruplarında ölçüm uyumsuzluğuna işaret edebilir.
SPSS ile Bland-Altman
SPSS'te Bland-Altman için otomatik menü yoktur. Ancak hesaplamalar manuel yapılabilir:
-
Yeni değişken: Ortalama = (Yöntem1 + Yöntem2) / 2
-
Yeni değişken: Fark = Yöntem1 - Yöntem2
-
Fark değişkeninin ortalaması = Bias
-
Fark değişkeninin SD'si → Üst/alt limit hesabı
-
Scatter plot: X=Ortalama, Y=Fark
-
Reference line: Bias, Bias+1.96SD, Bias-1.96SD
R'da BlandAltmanLeh veya blandr paketleriyle otomatik grafik oluşturulabilir.
AI Çalışmalarında Bland-Altman
Yeni bir AI modelinin uzman ölçümleriyle uyumunu göstermek için Bland-Altman en uygun yöntemdir. "Model vs uzman" karşılaştırmasında grafiğin ikinci x ekseni genellikle uzman ölçümü olarak alınır.
ICC (Intraclass Correlation Coefficient) ile birlikte raporlanması standart haline gelmiştir.
Ölçüm uyumu ve Bland-Altman analizi için ücretsiz görüşme talep edin.
Bu Analizde En Çok Nerede Takılınır?
- Limits of agreement hesapladınız ama bu sınırların "klinik olarak kabul edilebilir" olup olmadığını nasıl gerekçelendireceğinizi bilmiyorsunuz.
- Grafikteki noktalar sistematik bir eğilim gösteriyor ama bunu nasıl raporlayacağınız belirsiz.
- ICC ile Bland-Altman'ı birlikte raporlamanız isteniyor ama ikisi farklı sonuç veriyor.